هدف پژوهش شناساندن ارزش های آموزش پیش دبستانی آگاه نمودن والدین و جامعه از اهمیت این دوره مشاهده اثرات مفید ا ین دوره بر پیشرفت تحصیلی توصیه به نویسندگان علما تعلیم و تربیت جهت توجه بیشتر به امر تعلیم و تربیت کودکان. روش پژوهش روش توصیفی از نوع علی پس از وقوع است. نتیجه کلی : نتایج این پژوهش نشان داد که دوره پیش دبستانی بر پیشرفت تحصیلی دوره ابتدایی اثرات مفیدی دارد و بین میانگین نمرات دانش آموزان پایه اول دوم و سوم ابتدایی اثرات مفیدی دارد و بین میانگین نمرات دانش آموزان پایه اول و دوم و سوم ابتدای دوره دیده در دروس مختلف ریاضی فارسی و علوم نسبت به دانش آموزان دوره ندیده تفاوت معناداری وجود دارد و دانش آموزان دوره دیده در این دروس پیشرفت بیشتری دارند.
 
 
دوره پیش‌دبستان یا دوره آمادگی در نظام آموزشی ایران، دوره‌ای است که کودکان در یک یا دو سال قبل از ورود به دبستان می‌گذرانند. این دوره جهت آماده ساختن کودکان ۵ ساله برای ورود به دبستان است و واحدهای مستقل یا ضمیمه دبستان‌ها تحت عنوان «آمادگی» تأسیس و توسعه یافته‌است. دراین واحدها، کودکان ۵۵ ساله به مدت یک سال طبق برنامه خاصی برای ورود به دوره بعد آماده می‌شوند. تعیین سیاست‌های آموزشی و پرورشی دوره کودکستان و آمادگی با شورای عالی آموزش و پرورش بوده و مسئولیت برنامه ریزی و پیش بینی ضوابط و مقررات این دوره برعهده دفتر آموزش ابتدایی و راهنمایی تحصیلی کشور است. در اسناد و مدارک مربوط به این دوره، اهداف دوره آمادگی بدین شرح آمده است: کمک به رشد جسمی، ذهنی، عاطفی، شخصیتی و اجتماعی کودکان پرورش توانایی‌ها و استعدادهای کودکان تقویت قوای جسمی کودکان، به منظور آماده شدن آنان برای تحصیلات دوره ابتدایی آماده کردن کودکان جهت فراگیری بیشتر و آسان تر مفاهیم آموزشی فراهم کردن زمینه لازم برای آموزش بهتر در مناطق محروم و مناطقی که دارای گویش محلی هستند. کمک به خانواده‌های کم درآمد، در استفاده از یک محیط سالم تربیتی برای پرورش کودکان آنها. پژوهشهاي انجام شده در دنيا حاكي از آن است كودكاني كه آموزشهاي پيش دبستاني را مي گذرانند نسبت به كودكاني كه اين آموزشها را نديده اند، مستقل تر و منظم تر هستند و از ثبات عاطفي بيشتر و اضطراب كمتري برخوردارند. روحيه مشاركت و فعاليتهاي گروهي واجتماعي در آنان تقويت شده و داراي ارتباطات قوي تر مي باشند. در اين خصوص علي اصغر خليل زاده امينيان معاونت آموزش و پرورش عمومي سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوي اشاره اي به پيشينه دوره پيش دبستاني داشت كه مي خوانيد. تاريخچه پيش دبستاني در ايران به چه سالي برمي گردد؟ كودكستان و دوره پيش دبستاني با قدمتي 80 ساله در ايران سابقه درخشان ايران در اين عرصه را نشان مي دهد. اولين كودكستان توسط مرحوم باغچه بان در تبريز داير شد و در سال 1310 مجوز تأسيس كودكستان توسط وزارت معارف صادر شد، از اين رو سال 1310 آغاز فصل جديدي در تاريخ آموزش پيش دبستاني كشور به شمار مي رود. اولين آيين نامه ويژه كودكستانها در مراكز پيش دبستاني در سال 1312 به تصويب شوراي عالي فرهنگ رسيد و كودكستان به شكل امروزي در سال 1334 با دستورالعملي مبني بر تشكيل كودكستانهاي دولتي از طرف آموزش و پرورش راه اندازي شد و در سال 1353، اصلاحاتي در آيين نامه كودكستانها به عمل آمده كه بر طبق آن فقط ثبت نام كودكان 5 ساله در كلاسهاي آمادگي با نظارت آموزش و پرورش مجاز شمرده شد و ثبت نام كودكان 3 تا 5 ساله در كودكستانهاي خصوصي با نظارت سازمان بهزيستي انجام مي گيرد. دوره پيش دبستاني اكنون به چه صورت است؟ بر اساس دستورالعمل و مصوبه شوراي عالي آموزش و پرورش، دوره 2 ساله براي كودكان 4 تا 6 سال در اسفندماه 82 تصويب شده است. دوره پيش دبستاني چگونه تعريف مي شود؟ دوره پيش دبستاني يعني آموزشهايي براي گروه 4 و 5 ساله كه كودكان براي ورود به مدرسه و اجتماع فرا مي گيرند. بچه ها قبل از دبستان مي بايد مهارتهاي پايه را مثل تمركز، طبقه بندي، آمادگي نوشتن، تقويت حواس مثل ديداري و شنيداري و گفتاري را بياموزند و اگر در دوران پيش دبستاني اختلالات يادگيري و تلفظي در كودك مشاهده شود در همان دوران در رفع آن تلاش شود و يا برخي اختلالات يادگيري و سلامت آن را كه مانع آموزش است شناسايي و در دوران تحصيل با همكاري معلمان برطرف شود. واجدان شرايط حضور در اين دوره چه كساني هستند؟ تمام كودكان 4 تا 6 ساله ايراني مي توانند در كلاسهاي پيش دبستاني شركت كنند. امسال كودكان متولد 1/7/80 و قبل از آن كه شرايط ثبت نام در دوره پيش دبستاني را دارند، مي توانند در پيش دبستاني دولتي و غيردولتي ثبت نام نمايند، كه از اول تيرماه ثبت نام دوره پيش دبستاني آغاز شده است. آيا براي ورود به اين دوره سنجش هم داريد؟ خير، سنجش براي كودكاني است كه مي خواهند وارد مدرسه شوند. اين كودكان سنجش سلامت، شنوايي، بينايي و اخيراً هم سنجش رفتاري در مشهد و برخي از شهرستانها را پشت سر مي گذارند، و شناسنامه سلامت مي گيرند. چه نوع مراكزي اقدام به ثبت نام اين كودكان مي كنند؟ براي كودكان هم مراكز دولتي و هم خصوصي وجود دارد. مراكز دولتي در كنار مدارس ابتدايي مراكز پيش دبستاني دارند و مراكز فرهنگيان و مهدكودكهاي غيردولتي نيز به صورت مجزا كودكان را پذيرش مي كنند. مراكز پيش دبستاني ضميمه ( در مدارس ابتدايي دولتي و غيرانتفاعي) فقط مجاز به ثبت نام كودكان 5 ساله مي باشند. البته همه امكانات تفريحي و بازي براي كودكان فراهم مي شود در مراكز فرهنگيان و مهدهاي خصوصي در هر سني كودكان را ثبت نام مي كنند، مهدهاي خصوصي بايد براي ثبت نام كودكان 5 ساله از آموزش و پرورش مجوز بگيرند كه تاكنون اين امر بدون مجوز آموزش و پرورش انجام شده است. محتواي آموزشي در دوره پيش دبستاني چيست؟ آموزش و پرورش معتقد است كه كودكان قبل از ورود به دبستان بايد فرصت يادگيري مهارتهاي پايه را داشته باشند به همين دليل در مدت سال تحصيلي به كودكان آموزشهاي خاص و در حد سن آنان آموخته مي شود. در اين دوره از طريق فعاليتهاي جذاب و با نشاط و مورد علاقه كودك از قبيل نقاشي، كاردستي، شعر، قصه، نمايش خلاق، گردش علمي، بازي و آزمايشهاي ساده به صورت غيرمستقيم آموزش داده مي شود. البته آموزشها در حدي است كه با كلاس اول ابتدايي تداخل پيدا نكند و براي يادگيري بهتر اين دوره هم از لوازم سخت افزاري و هم نرم افزاري استفاده مي شود و يكي از وسايل مهم در اين دوره، كتاب كار كودك است. كتاب كار كودك چيست و شامل چه مواردي است؟ در سال 79 كتاب كار كودك در همه استانها منتشر شد. هر استان كميته اي براي تهيه اين كتاب كه به فعاليتهاي ياددهي و يادگيري كودكان مي پردازد، دارد كه وظيفه آن برنامه ريزي درسي پيش دبستاني و توليد مواد و محتواي آموزش وآموزش مهارتهاست. بر اساس چارچوبهاي تعيين شده از طرف وزارت آموزش و پرورش اين كتاب داراي واحدهاي كار، بهداشت، مهارتهاي پايه، مفاهيم علوم، رياضي. رفتارهاي اجتماعي در قالبهاي مورد علاقه كودك كه بيشتر بازي و شعر و قصه و… است عرضه مي شود. دوره پيش دبستاني با كلاس اول ابتدايي تداخل پيدا نخواهد كرد؟ خير، در اين دوره مباحث آموزشي مخصوصي عرضه مي شود و فقط كودكان پايه هاي آموزشي را مي آموزند. در اين دوره كودكان فقط مقدمات خواندن و نوشتن مانند تصويرخواني- تقويت مهارتهاي زباني و… را فرا مي گيرند، همچنين كودكان براي نوشتن، نحوه قلم دست گرفتن و كشيدن خطوط آماده مي شوند يا براي درس رياضي فقط شمارش و… را آموزش مي بينند ولي نمادهاي عددي در كلاس اول آموخته مي شود. در اين دوره كودك را توانمند مي كنند تا در كلاس اول ابتدايي پيشرفت بهتري داشته باشد. مربي دوره پيش دبستاني بايد داراي چه شرايطي باشد؟ مربي در اين دوره نقش هدايت كننده و راهنما را در انجام فعاليتهاي آموزشي برعهده دارد. هر كلاس پيش دبستاني علاوه بر يك مربي بايد داراي كمك مربي آگاه و آشنا به اصول آموزشي باشد. مربيان بايد ويژگيهاي عمومي مثل سلامت جسمي و رواني ( كه توسط مراكز بهداشتي معتبر كارت سلامت براي آنان صادر مي شود) و همچنين نظم و آراستگي ظاهر داشته باشند و از نظر تخصصي بايد مدارك معتبر مرتبط مانند ليسانس علوم تربيتي يا آموزش ابتدايي داشته باشند. البته شرط علاقه به تدريس نيز لازمه كار با كودك است. در مراكز ضميمه دولتي از معلمان رسمي استفاده مي شود و در مراكز غيردولتي مربيان را مديران با رعايت ضوابط و شرايط گزينش، انتخاب مي نمايند. مراكزي كه پيش دبستاني دارند، بايد چه تجهيزاتي داشته باشند؟ هر مركز مي بايد حداقل امكانات را داشته باشد كه مهمترين آنها فضاها و كلاس مناسب و ميز و صندلي مخصوص بچه ها و وسايل بازي حياطي كودكان است كه البته بايد شرايط بهداشتي و ايمني آنان نيز رعايت شود. وجود برخي وسايل آموزشي و كمك آموزشي مثل نوارهاي صوتي و تصويري و وسايل پخش آنها و بسته هاي آموزشي ( كارتها- لوح ها- كتابها و…) نيز در اين مراكز لازم است و البته بايد مسايل ايمني و بهداشتي براي كودكان لحاظ شود و امكانات و سرويسهاي بهداشتي نيز بايد مدنظر باشد. آيا استفاده از اين آموزشها براي همه شهرها و روستاها امكان پذير است؟ بله، بيشتر مدارس دولتي در شهرها كلاس آمادگي ضميمه دارند وكودكان 5 ساله در همه شهرها مي توانند در مراكز دولتي ثبت نام كنند همچنين كودكان4 ساله نيز در مراكز فرهنگيان يا مهدهاي خصوصي مي توانند حضور پيدا كنند و از 2 سال گذشته نيز با اجراي طرح آمادگي ويژه روستايي كودكان 5 ساله روستايي زير پوشش اين طرح قرار گرفته اند برخي از شهرستانها يا روستاها كه امكان تشكيل كلاس يك ساله را ندارند و تعداد كودكان كم است يا امكان تشكيل كلاس نيست از ساعتهاي تعطيلي مدارس روستايي استفاده شده و در روزهاي پنج شنبه و يا ساعت ميان روز به كودكان تعليم مي دهند. شهريه دوره پيش دبستاني بر چه مبنايي محاسبه مي شود؟ شهريه دوره پيش دبستاني، بر اساس سقف اعلام شده توسط سازمان آموزش و پرورش استانها تعيين مي شود. البته چارچوب كلي آن توسط وزارت آموزش و پرورش مشخص شده است. مراكز پيش دبستاني انواع مختلفي دارد از جمله ضميمه مدارس دولتي، فرهنگيان و غيردولتي كه با توجه به امكانات، نيروي انساني، منطقه ها از نظر محروم و برخوردار شهريه تعيين مي شود. حداقل شهريه بر اساس دستورالعمل براي پيش دبستاني ضميمه دولتي ماهيانه 500/2 تومان به عنوان رقم پايه است كه با توجه به شرايط متغير خواهد بود و مي تواند تا 50 درصد افزايش يابد. در مراكز غيردولتي شهريه بر اساس 80 درصد مبلغ دوره ابتدايي محاسبه و اخذ مي شود. كه هر ساله تغييراتي ايجاد مي شود. چرا پيش دبستاني هاي غيردولتي هزينه بيشتري دريافت مي كنند؟ به دليل امكانات و تجهيزات و هزينه هاي مربي است كه بايد به صورت شخصي و از طرف مؤسس پرداخت شود. در پيش دبستاني ضميمه دولتي از معلمان رسمي استفاده مي شود ولي درمراكز خصوصي مربي آزاد به كار گرفته مي شود. ضوابط به كارگيري در مهدكودكهاي خصوصي چيست؟ آنها طبق ملاكها و ضوابط تعيين شده مربي را انتخاب مي كنند، البته درحال حاضر شوراي نظارت بر مدارس غيردولتي نظارت بر استخدام مربيان را نيز انجام مي دهد. همه مراكز به صورت استانداردهاي آموزشي تدريس مي كنند؟ خير، برخي مراكز با تبليغات بي اساس مثل كلاسهاي زبان انگليسي و… براي خردسالان سعي در جذب خانواده ها مي كنند. اين كلاسها نه تنها به آموزش آنان كمكي نخواهد كرد، بلكه در يادگيري كودكان نيز اختلال ايجاد مي كند. برخي آموزشهاي غيراصولي در سنين پايين به كودك لطمه خواهد زد و كودك را در دوران ابتدايي دچار سردرگمي خواهد كرد و اولياي كودكان بايد در نظر داشته باشند هر نوع آموزش در سنين خاص آن بايد فرا گرفته شود. با توجه به اهميت فراوان دوره پيش دبستاني براي كودكان چرا اين دوره هنوز اجباري نشده است؟ به نظر ما حضور كودكان در اين دوره ها و آموزش اين افراد الزامي است و ضرورت دارد كه كودك قبل از ورود به دبستان، آمادگي لازم را براي ورود به دوره ابتدايي پيدا كند. و اين امر فقط از طريق آموزش حاصل مي شود كه مي بايد به آن توجه شود البته اين امر زير نظر مربيان متخصص انجام مي شود ولي از نظر آموزش و پرورش هنوز مصوبه اي مبني بر اجباري شدن اين دوره صادر نشده است كه در صورت اجباري شدن، بايد مراحل قانوني طي شود. (البته آموزش و پرورش تدابيري را بر آموزش قبل از دبستان به صورت اجباري انديشيده است.) چه طرحي براي آينده در نظر گرفته شده است؟ اكنون طرحي در آموزش و پرورش در دست بررسي است كه كودكان در سن 5/5 سالگي وارد دبستان شوند. در اين نظام آموزشي، بخشي از آموزشهاي پيش دبستاني در داخل دبستان و سال اول خواهد بود. در اين صورت كودك قبل از ورود به پايه ابتدايي فرصت يادگيري مهارتهاي پايه را خواهد داشت. اين طرح هنوز در حد بررسي است زيرا اين كار حجم بالايي از امكانات و شرايط انساني و اعتباري را مي طلبد و چون اين امر تغيير در نظام آموزشي محسوب مي شود بايد با يك طرح مدرن و كامل به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد و سپس به صورت اجباري در سراسر كشور اجرا شود. سخن آخر اينكه تا زماني كه طرح به تصويب برسد و شامل همه كودكان ايراني شود بهتر است كه براي همه كودكان 5 ساله ايراني در راستاي تقويت اصول يادگيري و روابط انساني و اجتماعي و پي بردن به عوامل كندي يادگيري در برخي كودكان چه از نظر جسمي و يا روحي حضور در اين دوره ها الزامي باشد. والدين با فرستادن فرزندان خود به دوره پيش دبستاني از مشكلاتي كه براي دانش آموزان در بدو ورود به مدرسه پيش مي آيد و به آسيبهايي در آينده منجر مي شود جلوگيري كنند. nonahal.org ·        تأثيرات دوره پيش دبستاني بر آمادگي نونهالان
 
  نقش مراکز پیش دبستانی در رشد همه جانبه کودکان
 
یکی از نتایج عمومی شدن امر آموزش در این قرن افزایش رقابت تحصیلی است و دستیابی به بسیاری از شغل ها ؛ بستگی به مدرکی دارد که از مراکز تحصیلی دریافت می شود . ثابت شده است کودکانی که چند سال به مراکز پیش از دبستان رفته اند ؛ آسان تر از آنهایی که از این امتیاز محروم بوده اند وارد دبستان و مراحل بعدی تحصیل میشوند . امروزه اهمیت و ضرورت آموزش و پرورش در دوره پیش از دبستان بیش از گذشته مورد نظر است . افزایش متقاضیان آموزشهای این دوره ؛ نیاز والدین شاغل و نیاز جامعه ؛ ضرورت تهیه برنامه های کیفی و غنی را در این دوره نشان می دهد . تحقیقات انجام شده در سالهای اخیر نشان دهنده تاثیر برنامه های غنی و برنامه ریزی آموزشی و درسی مطلوب ؛ بر گروههای سنی مختلف کودکان است . مهم تر اینکه نتایج تحقیقات مؤید سرمایه گذاری بیشتر برای آموزش بهتر و برنامه های کیفی در این دوره ؛ به علت کسب موفقیتهای بیشتر کودکان در سالهای تحصیلی بعد از گذرانیدن دوره پیش از دبستان است . آموزش و پرورش پیش از دبستان از طریق غنی سازی محیطی ؛ کودکان را قادر میسازد که به کسب تجارب ادراکی و ذهنی جدیدی که احتمالا" در محیط معمول خانواده برای آنان امکان پذیر نیست بپردازند . در مطالعات متعددی که در فرهنگهای مختلف انجام گرفته ؛ نشان داده است که کمبود محرکهای محیطی و عدم امکان تجارب حسی ؛ حرکتی و ذهنی ؛ اثرهای نامطلوب بر روند رشد روانی و اجتماعی کودکان می گذارد . علاوه بر آن نشان داده شده است که غنی سازی محیطی از طریق افزایش محرکهای اجتماعی ؛ ادراکی و عاطفی موجب کاهش عقب ماندگی های رشدی حاصل از فقر محیطی می شود . گر چه بخش اعظم این تحقیقات متوجه کودکانی است که در محیطهای خاصی از قبیل پرورشگاهها رشد یافته اند ؛ ولی این یافته ها را می توان به سایر کودکانی که در محیطهای محروم بزرگ شده اند نیز تعمیم داد . برخی از محققان مطرح کرده اند که کودکان خانواده های فقیر جهان سوم نه تنها از اسباب بازی ؛ کتاب و سایر محرکهای فرهنگی – روانی محروم هستند بلکه به طور نسبی امکان انجام بسیاری از فعالیتهای لازم برای رشد حسی – حرکتی نظیر بازیهای مؤثر در رشد روانی را ندارند . مادران این کودکان که اغلب بی سوادند از اهمیت بازی در رشد کودکان چندان آگاه نیستند . اثرهای این گونه محیطهای فقیر در سازگاری بعدی کودکان در مدرسه و احتمال شکست تحصیلی آنان نیز مورد مطالعه قرار گرفته است . بر همین پایه تعلیم و تربیت دوره پیش از دبستان و آموزش رسمی آن در این زمان ؛ اهمیتی خاص یافته است . در اکثر کشورها به توسعه آن توجه زیادی مبذول شده و به تربیت مربیان آگاه و ورزیده پرداخته اند . باید دانست که کودک به طور دائم در حال تاثیر پذیری از محیط و تاثیر گذاری بر آن و آموختن است . بنابر این هر چه محیط غنی تر و روابط بین افراد آن صمیمی تر باشد برداشت کودک از محیط بیشتر است . رعایت این اصول برای دست اندر کاران تعلیم و تربیت ؛‌ یعنی معلمان و مربیان می توانند نتابج مهمی در بر داشته باشد . لذا برای آموزش و پرورش واقعی ؛ به وجود آوردن یک محیط فعال و دارای تجربه غنی و متعال و قرار دادن زندگی کودکان در آن از اهمیت خاصی برخوردار است و باید سر لوحه تمام کارها قرار گیرد . ارتباط محیط آموزشی با محیط طبیعی زندگی خانواده ها و مردم ؛ از جدا شدن آموزش و پرورش از زندگی روزمره جلوگیری می کند . کودکان می توانند به عنوان عوامل فعال در اجتماع و محیط اجتماعی خود نقش مؤثر داشته باشند و در واقع دیواری بین سنین مختلف ؛ بین مدرسه و اجتماع موجود و حتی بین تحصیل و کار وجود ندارد . لذا هدف و برنامه های هر مدرسه باید منطبق با نیازهای کودک و محیط باشد و مواد آموزشی و فعالیتهای خود را از محیط بلافصل خود بگیرد و گسترش بدهد . تحقیقات روانشناسی کودک نشان داده است که اگر بخواهیم افرادی سالم به بار بیاوریم باید احتیاجات و نیازهای عمده کودک را تامین کنیم . پرسشهای بسیاری درباره آموزش و یادگیری کودکان در خلال برنامه های دوره پیش از دبستان مطرح است از جمله : کودکان در دوره پیش از دبستان چه چیزهایی یاد می گیرند ؟ چگونه با کودکان دوره پیش از دبستان باید ارتباط برقرار کرد ؟ روش کار با کودکان در این دوره چیست ؟ کودکان در این دوره علاوه بر بازی چه نیازهای دیگری دارند که باید به آنها توجه کرد ؟ به طور طبیعی ؛ این گونه پرسشها که نشانه ابهام و نیز کنجکاوی در زمینه برنامه و آموزشهای این دوره است ؛ برنامه ریزان را نیز در برنامه ریزی های کوتاه مدت و بلند مدت با دشواریهایی مواجه کرده است .از آنجا که عدم شناخت آموزش و پرورش این دوره بیش از دوره های دیگر است ؛ ابهام در مورد برنامه و محتوای آموزشی آن نیز بیشتر می باشد . به همین دلیل سعی می شود چندین نکته درباره برنامه آموزش و پرورش در دوره پیش از دبستان برای روشن شدن موارد مبهم و پاسخگویی به پرسشهای فوق مطرح شود .
برنامه آموزش و پرورش در دوران پیش از دبستان :  اهداف کلی :  هدف آموزش و پرورش در دوره پیش از دبستان پرورش و رشد همه جانبه کودک است ؛ بنابر این برنامه های دوره پیش از دبستان باید شامل فعالیتها و تجربه هایی باشد که به رشد کودک در موارد زیر بیانجامد : رشد جسمی و حرکتی . رشد عاطفی و اجتماعی . رشد زبان و گفتار . رشد شناختی . رشد خلاقیت . رشد زمینه های دینی و اخلاقی . اهداف مربوط به رشد عاطفی اجتماعی :  سالهای بین سه تا شش سالگی مرحله شکل گیری شخصیت است که با حساسیت زیاد کودک نسبت به پیرامون خود مشحص می شود . این سالها ؛ دقیقا" زمان آموزش قبل از دبستان است که نفوذ آن می تواند دائمی باشد و با نفوذ و تاثیر خانواده مطابقت ؛ یا مقابله کند خاطر نشان شده است که عملکرد اساسی آموزش پیش از دبستان آشنا کردن کودکان با زندگی اجتماعی است . کودکان در این دوره می آموزند که چگونه به صورت جمعی با کودکانی که تقریبا" هم سن آنها هستند و با بزرگسالانی که والدین آنها نیستند و وظایف مشخصی را انجام میدهند ؛ زندگی کنند . کودکان خود را با گروه ؛ با فعالیتها و نظم و ترتیب آموزشگاه تطبیق می دهند .آنها یاد می گیرند که از بزرگترها اطاعت کنند . آنها می آموزند که اسباب بازیهای متعلق به دیگران را نباید بشکنند و یا به خانه ببرند ؛ و نیز نبایذ با یکدیگر دعوا کنند . این ممنوعیتها یک سلسله دستورهای صرفا" مجرد نیستند . بلکه اعمال خود کودکان است که مورد تایید و یا انتقاد قرار می گیرد . کودک به تدریج می آموزد که در اعمال خود و همچنین در اعمال سایر کودکان ؛ آنچه را که مثبت تلقی می شود از آنچه منفی در نظر گرفته می شود ؛ تمیز دهد . کودکان در این دوره در مرحله ای قرار دارند که به نظر اریکسون ERIKSON از ابداع و ابتکار لذت می برند . کودکان در این سنین انرژی بسیار زیادی دارند که به آنها اجازه می دهد شکست را به زودی فراموش کنند ؛ یا از آن عبرت بگیرند ؛ جهت گیری صحیح تری نسبت به آنچه خواهان انجام دادن آنند داشته باشند علاوه بر اینها ؛ کودکان در این سنین علاقه مند به طرح ریزی و مسئولیت پذیری و انجام دادن فعالیتهای اجتماعی نیز هستند . کودک در هیچ دوره ای این چنین آماده یاد گیری سریع و پذیرفتن فعالانه مسئولیت نیست . مسئولیت باید از طریق تجربه آموخته شود . کودک زندگی را با چند منبع برای بقای خویش آغاز می کند و مسئولیتی در قبال سلامت یا سعادت خویش با دیگران ندارد ؛ مادر بزرگسالی ؛ باید بتواند مسئولیت هر آنچه را که در زندگی اش رخ می دهد بر عهده گیرد . کودک از نخستین روز زندگی تا بزرگسالی باید قابلیت مسئولیت پذیری خویش را افزایش دهد . او از طریق کنشهای متقابل INTERACTIONS با والدین ؛ معلمان و همسالانش به اهمیت مسؤول بودن پی می برد . بر طبق نظر دکتر هریس کلمز رینولد بین H.CLEMES.R.BEAN حس مسئولیت هنگامی در کودک به وجود می آید که : به او مسئولیت داده شود .– در مورد اثر بخشی پاسخهای خویش ؛ پسخوراند FEED BACK دریافت کند–در مورد راههای گوناگون که در سایر موقعیتهای گوناگون مناسب هستند ؛ اطلاعاتی داشته باشد . کودک علاقه مند است و می تواند با همکاری کودکان دیگر و توجه بزرگسالان به ساختن چیزهایی بپردازد و یا برای ساختن و طرح ریزی به کودکان بپیوندد . همچنین مایل است از بزرگسالان نیز به عنوان سر مشقی مطلوب استفاده کند . از لحاظ عاطفی ؛ کودکان این گروه سنی ؛ عواطف خود را به طور آشکار ابراز می کنند . بروز ناگهانی خشم و ترس در این کودکان بسیار عادی است . بعضی از روانشناسان اعتقاد دارند که باید به کودکان اجازه دهیم احساسات خود را آزادانه ابراز کنند و با ابراز عواطف خود بتوانند آنها را تشخیص دهند کودک در طول چند سال اول زندگی و تا حدود سن ورود به مدرسه ؛ روش غلبه بر خشم خود را به مرور می آموزد و آن را در کنترل خود در می آورد . کودک تا قبل از سن مدرسه ؛ معمولا" ناراحتی و خشم خود را به صورت گریه ظاهر می کند ؛ ولی بعد از ورود به مدرسه او به تدریج یاد می گیرد که ناراحتی خود را به گونه های دیگر بیان کند . به همین دلیل در مراکز پیش از دبستان یکی از اولین مواردی که مربی باید با آن روبرو شود ؛ تفاوتها در سابقه اجتماعی شاگردان است . یک معلم و یا مربی پیش از دبستان باید با محیط خانوادگی هر کودک تحت نظر خود آشنا شود و تماسهای منظم و نزدیکی با والدین هر کودک برقرار سازد . در مراکز پیش از دبستان علاوه بر مربی ؛ گروه همسالان نقش بسیار عمده ای در رشد کودک دارند . کودک از مربی و همسالان به عنوان الگو استفاده کرده ؛ ا آنها تقلید می کند . مربی بعد از پدر و مادر یکی از مؤثرترین الگوها برای همانند سازی کودک است . کودک به زودی در می یابد که در این مراکز باید روش دیگری را در پیش گیرد . روشی که با خانواده متفاوت است . در مراکز پیش دبستانی دنیای جدید و متفاوتی به روی کودک گشوده می شود دنیایی که در آن عوامل جدیدی برای اجتماعی شدن وجود دارد . کودکان در مراکز پیش دبستانی آموزشهایی را در ارتباط با خود ؛ با کودکان دیگر ؛‌بزرگترها و محیط یاد می گیرد اجتماعی شدن کودکان در آموزشگاه در طول روز و در جریان فعالیتهای گوناگون اتفاق می افتد . بنابراین ؛ اجتماعی شدن قبل از آنکه به صورت رشته خاصی از آموزش باشد ؛‌یک شیوه زندگی است که کودک به آن عادت می کند . اهداف مربوط به رشد جسمی – حرکتی :  رشد جسمی و حرکتی کودک تحت تاثیر عوامل ارثی ؛ وضعیت تغذیه ؛ شرایط عمومی بدن و نیز فرصت برای حرکت و تمرینهای ورزشی قرار می گیرد .رشد حرکتی به صورت یک الگوی قابل پیش بینی جریان دارد و در حالی که توالی رشد هر کودک در طی عبور از مراحل رشد حرکتی تقریبا" ثابت است ؛ میزان و نحوه رشد او در هر یک از مراحل از کودکی به کودک دیگر متفاوت است و هر کودک از جدول زمانی خود پیروی می کند . تربیت ویژه یا محرکات خاص به بهبود کیفیت مهارتهای کسب شده کمک می کند و این تنها در صورتی است که کودک به مرحله لازم و آمادگی جسمی رسیده باشد سالهای اولیه کودکی ؛ مرحله مطلوبی برای یادگیری مهارتهای حرکتی است ؛ زیرا کودک در این سنین بسیار فعال و پر جنب و جوش است و از فعالیت لذت می برد . بدن کودک بسیار انعطاف پذیر و برای بازی و فعالیت آماده است در این دوره نیز فراهم کردن فرصتهای مناسب برای جنب و جوش فعالیت و بازی از اهمیت خاصی برخوردار است ؛ زیرا استخوانها و ماهیچه های کودکان هنوز در این مرحله در حال شکل گیری و رشد هستند کودکان همچنین از فعالیتهای زیاده از حد یا از نشستن در یک محل بدون حرکت و برای مدتی زیاد ؛ خیلی زود خسته می شوند . بنابر این با ایجاد فرصتهای مناسبی باید سعی کرد فعالیتهای حرکتی را بر طبق مرحله رشد ؛ علایق و نیازهای کودک انتخاب نمود . فعالیتهای گوناگون برای کودکان انتخاب کنیم تا علاقه کودک را بر انگیزد و استفاده از ماهیچه های مختلف و رشد هماهنگی بین آنها را میسر سازند مراکز پیش دبستانی یا فعالیتهای ویژه در جهت رشد جسمی و حرکتی ؛ برنامه ریزی هایی را در این زمینه انجام می دهند ؛ از جمله توجه و کنترل قد و وزن کودکان ترتیب دادن فعالیتهایی در جهت رشد هماهنگی ماهیچه ای درشت یعنی رشد کنترل حرکت ماهیچه های بزرگ بدن مانند رانها ؛ پاها ؛ تنه ؛ ساقها ؛ بازوها و غیره و نیز رشد هماهنگی ماهیچه ای ظریف ؛ به ویژه انگشتان و هماهنگی ماهیچه های مچ دست و چشم و دست . این هماهنگی کودکان را برای فعالیتهای بعدی مانند نوشتن ؛ انجام کارهای هنری و فعالیتهای دیگری که مستلزم مهارت های هنری و حرفه ای پیچیده است ؛ آماده می کند از آنجا که بازی اغلب با فعالیت بدنی همراه است ؛ ارتباط نزدیکی با رشد و تربیت اندامهای بچه ها ؛ مهارتهای جنبشی مناسب و آمادگی بدنی آنها دارد . بچه ها بدنشان را با شدت و لذت به کارهای جسمی وا می دارند و همزمان با آن به مهارتهایی می رسند که آنها را قادر می کند که از نظر بدنی احساس اطمینان ؛ ایمنی و اتکای به نفس کنند اهداف مربوط به رشد زبان :  رشد گویایی ؛ در دوره دوم کودکی بسار سریع است . یک کودک در سه سالگی حدود 800 کلمه ؛ در چهار سالگی 1500 کلمه ؛ در پنج سالگی حدود 2000 کلمه و در شش سالگی 2500 کلمه را می داند و می فهمد . اگر کودک به مراکز پیش از دبستان برود خزانه لغات او از این هم غنی تر می شود به طور کلی کودکانی که امکان صحبت کردن با کودکان بزرگتر از خود را داشته باشند یا از امکان بیشتری برای گفتگو با بزرگسالان برخوردار باشند دامنه لغات وسیع تری پیدا می کنند همچنین باید بدانیم که بین رشد زبان ذهنی ؛ جسمی و اجتماعی کودک ارتباط نزدیکی وجود دارد . در نظریه پیاژه PIAGET خود مداری EGOCENTERISM کودک و در نتیجه آن با خود سخن گفتن خردسالان یا حرف زدن گروهی بدون شنیدن حرفهای دیگران از ویژگی های بارز این مرحله ارزشمند است . یعنی کودکان سه تا شش ساله به رغم حضور در گروه ؛ بدون توجه به حضور دیگران حرف می زنند و در واقع به حرفهای دیگران گوش نمی دهند . به هر حال با توجه به اینکه کودکان از الگوی رشد گویای مشخص پیروی می کنند ؛ تفاوتهای فردی بسیاری در بین آنها وجود دارد . کودکان از نظر سطوح و کیفیت اکتساب زبان با یکدیگر تفاوت دارند .بعضی حرف زدن را زودتر از دیگران شروع می کنند و عده ای دیرتر ؛ بعضی پر حرف هستند و عده ای ساکت ؛ اگر چه این تفاوتها تا حدودی ریشه وراثتی دارد ؛ ولی تا حدود زیادی به نوع محیط و عوامل محیطی کودک بستگی پیدا می کند . به طور مسلم کودکانی که به آنها اجازه صحبت کردن داده می شود و می توانند به راحتی عقاید خود را بیان کنند ؛ در یادگیری زبان پیشرفت بیشتری خواهند داشت . وفتی که کودکان به مراکز پیش از دبستان وترد می شوند ؛ استفاده از زبان و سخنگویی را در خانواده خود آموخته اند .در این مراکز با دادن تجربه های محیطی صحیح ؛ واژگان گفتاری و گنجینه لغات آنها به طور مستمر و به سرعت افزایش می یابد . اهداف مربوط به رشد شناختی :  هنگامی فرد دریابد که مغز آدمی بیش از 10000000000 نرون را شامل می شود و نرون به تنهایی قابلیت کارکرد کامل دارد ؛ هر یک از این سلولها بالقوه می تواند هزاران ارتباط متقابل را به وجود آورد ؛ همه آنها در رشد و تکامل کارکرد مغز و در نتیجه در کارکرد هوش سهیم هستند ؛ و اینکه چنین ارتباطهای متقابلی از راه به کار بستن ؛ به وقوع می پیوندند در این صورت تاثیر این اصل تعلیم و تربیت که فراهم کردن امکانات یادگیری فعال ؛‌پایه های اساسی رشد و تکامل کودک حردسال است ؛ برپایه های استواری متکی خواهد بود .به طور معمول کودکان از یک جریان سه مرحله ای می گذرند تا به نگهداری ذهنی برسند ابتدا مفاهیم را به سادگی درک می کنند ؛ به نحوی که می توانند به تمام موقعیت هایی که نوع خاصی از نگهداری ذهنی را ایجاب می کند ؛ پاسخ دهند رشد کنشهای ادراکی با حواس آغاز می شود . یعنی زمانی که کودک به محرکهای خارجی از قبیل نور ؛ صدا ؛ طعم و بو عکس العمل نشان می دهد مطالعه ادراک معنی پیدا می کند . تحریکات حسی مناسب و کافی برای رشد همه جانبه کودک اهمیت اساسی دارد . از دید پیاژه فعالیتهای فکری از نخستین مرحله رشد کودک آغاز می شود که به وسیله اعمال حسی و حرکتی مشخص می شود . یعنی عمل ارگانیسم منشا ء تاثیر متقابل کودک و محیط است و علت اولیه اعمال به شمار می رود . کودک از طریق فعالیتهای حسی و حرکتی محیط را شناسایی می کند . سالهای اولیه زندگی کودک حساسترین دوره رشد ذهنی است . پاسخگویی به نیازهای طبیعی کودک و فراهم کردن محیطی که بتواند در آن تجربه های مناسب و کافی کسب کند ؛ به مقدار زیادی بر رشد کودک اثر می گذارد . کنجکاوی طبیعی کودک و علاقه زیاد او به فهمیدن ؛ باعث می شود که کودک هر چه بیشتر در محیط خود به جست و جو بپردازد . پیاژه بر اساس نظریه شناختی خود به مربیان توصیه می کند که در برنامه ریزیهای آموزشی خود رشد عقلی کودکان را مد نظر قرار دهند . مراکز پیش دبستانی با آموزش مهارتها و مفاهیم اساسی سعی در رشد شناختی کودکان دارند . اهداف مربوط به رشد خلاقیت :  همه کودکان استعداد خلاقیت را دارند ؛ اگر چه ممکن است از نظر میزان دارا بودن قدرت خلاقه متفاوت باشند خلاقیت در خلاء شکل نمی گیرد و هر چه دانش و تجربه کودکان بیشتر باشد ؛ پایه و مبنای کوششهای خلاق آنها کیفی تر است یک محیط بر انگیزنده و ترغیب کننده می تواند در بهبود خلاقیت کودکان سهم مؤثرتری داشته باشد . برعکس فضای مستبدانه و خشک در خانه یا مدرسه که باعث سخت گیری و نظم افراطی می شود ؛ رشد خلاقیت را در کودکان کاهش می دهد تحقیقاتی که در کشورهای مختلف درباره خلاقیت و هنر آموزی صورت گرفته است نشان می دهد که آزاد گذاشتن کودک برای آفرینش هنری با استفاده از وسایل گوناگون تاثیر بهتری بر رشد روانی و ذهنی و شخصیت کودک دارد . در نتیجه گرایش به سمت نقاشی ؛ مجسمه سازی ؛ بازی و نمایش آزاد در برنامه ریزی فعالیتهای آموزشی پیش از دبستان در همه جا اولویت پیدا کرده است . دانش و اطلاعات هنری از طریق انجام بحث های کوتاه و تجربیات چند حسی معرفی می شوند . این معرفی برای کودکان فرصتهایی فراهم آورد تا به نتایج کارهای هنری خود انسجام ببخشد. استاک راکی STOCK ROCKI در سال 1984 اظهار داشت : فعالیتی که سبب بر انگیختن کنجکاوی طبیعی کودکان به کارهای هنری بشود این ا مکان بالقوه را دارد که اولین قدم به سوی رشد آن ها در شناخت زیبایی باشد تا به کیفیت های زیبا شناختی پی ببرند . همزمان با این نوع فعالیتهای هنری بچه ها فرصتهایی به دست می آورند که خودشان را درگیر خلاقیت های هنری خویش کنند و به سطح پیشرفته تری نزدیک بشوند ؛در مراکز پیش از دبستان با بحث و گفتگو در زمینه کارهای شخصی کودکان ؛ مربی فرصت می یابد اصطلاحات و لغات هنری را به بچه ها بیاموزد و به آنها اجازه بدهد خودشان را بیشتر و بهتر بیان کنند . اهداف مربوط به نیازهای دینی و اخلاقی :  اخلاق از نظر پیاژه مانند هوش در قالب مراحلی نظام دارد و پی در پی رشد می کند که وابسته به رشد شناختی کودک است . هر مرحله جدید در رشد شناختی ؛ سطح بالاتری از آگاهی اخلاقی را به دنبال خواهد داشت . لورنس کلبرگ KOHLBERG نیز مانند پیاژه معتقد است که تواناییهای ذهنی و شناختی افراد ؛ مراحل رشد اخلاقی آنها را تعیین می کند و رشد اخلاقی افراد ؛ حاصل تاثیر رشد شناختی آنها و محیط اجتماعی است . او نیز معتقد است برای تشخیص و ارزیابی عکس العمل های کودک موقعیتهای اخلاقی و در برنامه ریزی پرورشی شخصیت کودک ؛ باید از سطح رشد اخلاقی آنها مطلع باشیم . بر اساس نظریات پیاژه و کلبرگ در تربیت اخلاقی کودکان ؛ استفاده از تنبیه و سرزنش جایز نیست . چون ممکن است کودک برای فرار از تنبیه با جلب رضایت بزرگترها ؛ کار نیکی را انجام دهد یا از کار بد دوری جوید ؛ ولی لزوما" یک ارزش اخلاقی در او درونی نشده باشد . بنابر این به جای امر و نهی دائمی و احیانا"تنبیه کودکان برای رعایت موازین اخلاقی و یا قانونی باید توضیحاتی در خور فهم و مطابق رشد ذهنی کودکان به آنها داده شود . لازم به یاد آوری است که این توضیحات زمانی مؤثر واقع می شود که بزرگترها نیز خود را به انجام دادن آنچه توصیه می کنند ملزم بدانند . تحقیقات کلبرگ در زمینه رشد اخلاقی مؤید این نکته است که رشد اخلاقی هم از رشد ذهنی پیروی می کند و هم تحت تاثیر محیط و آموزش قرار میگیرد در مراکز پیش از دبستان برای رشد زمینه های دینی و اخلاقی باید به دو نکته توجه کرد : الف : سن کودک ب: رشد همه جانبه کودک ؛ به خصوص رشد عقلی او . چشم اندازی به آینده :  توجه به مساله تربیت مربی ما را به مسایل آموزشی پیش از دبستان در ایران باز می گرداند : یکی از مسایل این آموزش در ایران محدود شدن دید و نگرش ما به انواع مؤسسه هایی است که این آموزش را در اختیار کودکان می گذارند . ما فقط شیرخوار گاه ؛ مهد کودک ؛ کودکستان و نهایتا" کلاسهای آمادگی را می شناسیم و انواع دیگر آموزش برای این گروه را کنار گذاشته ایم . ما باید با توجه به سوابق و تجربیاتی که کشور های اروپایی و آمریکایی در این زمینه ها داشته اند این واحد های آموزشی را به وجود بیاوریم . به هر حال ؛ در دنیای کنونی که حسابرسی و مسئولیت پذیری هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی مورد تاکید قرار گرفته است دست اندر کاران آموزش و پرورش پیش از دبستان بر آنند که در تهیه برنامه ها و محتوابی درسها و چگونگی اکتساب کودک از فر آیند آموزش در کلاس و دوره های آموزشی مورد توجه قرار گیرد . در این صورت نیاز به رعایت معیارهای مورد قبول در برنامه ریزی های بیش از پیش احساس می شود ؛ به گونه ای که پویایی و خلاقیت را برای کودک و مربیان به ارمغان آورد . با مشاهده کمبود این مهم و نقایص کار برنامه ریزی و برنامه های کار با کودکان در مهد کودکها و کودکستانها به این نتیجه می رسیم که کودکان در دوره پیش از دبستان به برنامه و محتوایی غنی نیاز دارند ؛ زیرا هر گونه قضاوت و داوری در مورد اهمیت و ضرورت این دوره از آموزشها به کیفیت برنامه ریزی و تدارک برنامه و محتوای آن بستگی دارد . چنین برنامه و محتوایی است که می تواند به مربیان ؛ والدین ؛ دانشجویان و علاقه مندان کار با کودکان در دوره پیش از دبستان کمک کند تا برنامه درسی خود را به روش منطقی و پیوسته بنا نهند و از کار با کودکان این دوره تجربه و تحلیل درستی داشته باشند .
 
 
 
 
 
 
آموزش پیش از دبستان به عنوان یک مقطع تحصیلی پایه که برنامه ای برای کودکان 3تا6 ساله را در بر می گیرد .
و برای آموزش در این دوره اصل هایی حاکم است که از جمله آن اصل کودک محوری ،اصل محوریت رویکرد کل نگر ،اصل انعطاف پذیری برنامه ها ،اصل محوریت بازی ،اصل محوریت رویکرد ارتباطی در گزینش محتوا ورعایت تفاوت های فردی و اولویت دادن به بازی و فعالیت های نشاط آور و همسویی با برنامه های ابتدایی را می توان نام برد .
این اصول در غالب اهداف مشخص (طبقه بندی بلوم ) به اهداف شناختی ،نگرشی /عاطفی ، مهارتی در محتواهای متنوع برای ارایه تهیه می شود .
برنامه های آموزشی این دوره به جای تأکید بر محتوا فعالیت محور و در هم تنیده است ومبنای عمل مرکز آموزشی ،کل برنامه های درس است نه یک رسانه ی محض مانند کتاب .
این دوره با توجه به شرایط حساس رشد 6سال اولیه رشد کودک نسبت به مراحل بعدی رشد و پرورش کامل استعداد ها و توجه به کودکان محروم و بچه هایی که والدین شاغل دارند و تجارب محرک برای رشد ذهنی ،زبانی ،جسمی ،اجتماعی و عاطفی کودکان فراهم می آورد و کودک را در ساختن مبنایی قوی برای رشد بعدی و بارور کردن استعداد هایش کامل می کند با اهمیت است .
برای این دوره تست های گوناگون شناخت هوشی وجود دارد که در این مجموعه تست نگه دارذهنی پیا‍ ژه وتست گودیناف آورده شده است .
مقدمه
امروزه اهمیت و ضرورت آموزش و پرورش در دوره ی پیش از دبستان بیش از گذشته مورد توجه بوده که افزایش روز افزون متقاضیان آموزش های این دوره ،نیاز های والدین شاغل و شرایط فعلی جامعه ضرورت تهیه ی برنامه های غنی و کیفی را در این دوره را نشان می دهد .
نتایج تحقیقات ،موءید سرمایه گذاری بیشتر برای آموزش بهتر و برنامه های کیفی به علت کسب موفقیت  های بیشتر کودکان در سال های بعد از گذرانیدن دوره ی پیش از دبستان است (فرخنده ی مفیدی ،تابستان 1374)
آموزش و پرورش دوره ی پیش از دبستان به عنوان درون دادی حساس هم از نظر رشد کلی یک فرد و هم از نظر تأثیر در پذیرش و نگه داری کودکان در سطوح ابتدایی ، در سطح کلان مورد تأکید فراوان است
مهمترین نظریه ژان پیاژه سو‍ یسی توضیحی است که ازمراحل مختلف رشد ذهنی به دست می آید پیاژه باتاکید براین مراحل اهمیت زمان را کاملا ً نشان داده است به نظر اوزمان عامل اساسی رشدشناختی وسایرجنبه های روان شناسی کودک است .
پیاژه رشد شناختی کودک رااز 2جنبه موردبررسی قرار می دهد:
1- جنبه روانی واجتماعی ؛ تمام عواملی که کودک ازمحیط اطراف دریافت می کند وبه طور کلی عوامل خانوادگی ،آموزشگاهی ونظام پرورشی راشامل می شود.
2- جنبه روان شناختی ؛ منظورازجنبه روان شناختی آن جنبه ازرشد است که به طور خودبخودی صرفا ً درطی زمان رخ می دهد
واژگان کلیدی :
1- دوره پیش دبستانی:    دوره پیش دبستانی به دوره دو ساله ای اطلاق می شود که کودکان گروه سنی 4 تا 6 سال را تحت پوشش برنامه های تربیتی قرار می دهد.
2- رویکرد: در هر برنامه ی درسی مجموعه ای از بنیاد های نظری و دید گاه های علمی برای نحوه ی تهیه ،تولید ،توزیع و ارایه ی مفاهیم آن وجود دارد که در اصطلاحبه آن  رویکرد  (Approsch)گفته می شود .
آموزش و پرورش پیش از دبستان چیست : آموزش و پرورش در دوران اولیه کودکی برنامه ای است برای کودکان 3 تا 6 ساله که در دوره ی پیش از دبستان هستند. این برنامه، برنامه ای است که محیط بازی محرکی را برای رشد هوشی، کلامی، اجتماعی، عاطفی و جسمی کودک فراهم می آورد. برنامه ای است که مبنایی برای رشد خواندن، نوشتن و حساب کردن تشکیل می دهد. برنامه ای است که تعامل به محیط، مشارکت فعال در فعالیتهای گروهی و توانایی حل مسائل خلاق را در کودکان تقویت می کند. برنامه ای است که بر تدارک تجارب دست اول برای کودکان تاکید دارد. برنامه ای است که بر طراحی از قبل و جدول بندی و نظم در برنامه ها تکیه دارد و نسبت به نیازهای کودکان انعطاف پذیر است. برنامه ای است که به طور غیر مستقیم کنترل خود و در نتیجه ی انظباط درونی را در کودکان بهبودمی بخشد     .
اصول حاکم بر آموزش و پرورش  دوره پیش دبستانی:
در برنامه ها و فعالیت های دوره پیش دبستانی اصول زیر مورد توجه قرار می گیرد:
     1- رعایت تفاوت های فردی و توجه به شرایط فرهنگی و بومی کودکان
2   توجه به ویژگی های مراحل رشد و پرورش حواس گوناگون کودکان
3-  اولویت دادن به بازی و فعالیت های نشاط آور و پرهیز از روش های آموزش انتزاعی و حافظه مدار
4-   هماهنگی و همسویی با اهداف دوره ابتدایی
علاوه بر این اصول زیر نیز در این دوره باید رعایت گردد:
اصل کودک محوری ،اصل محوریت رویکرد کل نگر ،اصل انعطاف پذیری برنامه ها ،اصل محوریت بازی ،اصل محوریت رویکرد ارتباطی در گزینش محتوا
اهداف کلی در دوره پیش دبستان:
حیطه ی دانش:
مراد از دانش ، دانستنی های ضروری ، یعنی آن دسته از اطّلاعاتی است که در زندگی روزمره و آینده ی کودکان کاربرد داشته باشد و در چهارچوب آن ها مهارت های اساسی نگرشی وسعت می یابد.
الف: اهداف دوره پیش از دبستانی در حیطه ی دانش عبارت اند از:
-         آشنایی با نقش هر یک از حواس در شناخت محیط زندگی
-         آشنایی مقدّماتی با مفاهیم اساسی (ریاضی ، علوم)
-         گسترش گنجینه ی لغات
-         آشنایی مقدّماتی با توانایی های اندام مختلف بدن
-         آشنایی با نکات بهداشتی و ایمنی و تغذیه ی سالم و ناسالم
-         آشنایی مقدّماتی با عبادات ، آداب و رسوم مذهبی و دینی
-         آشنایی با پیامبران ، ائمه ی اطهار و شخصیّت های دینی و ملّی
-         آشنایی با رفتارهای نوع دوستانه(از طریق الگوها)
-         آشنایی با حقوق فردی و اجتماعی
-         آشنایی با تأثیر و اهمّیّت مشاغل در رفاه عمومی
-         آشنایی با محیط زندگی اجتماعی خود و دیگران
-         آشنایی با مقرّرات و قوانین اجتماعی
-         آشنایی با الگوهای زندگی مردم و نشانه های اساسی کشور ایران
 حیطه ی نگرش:
-         علاقه مندی نسبت به کاربرد حواس در شناخت محیط زندگی
-         علاقه به جمع آوری و طبقه بندی اطّلاعات محیط پیرامون
-         نگرش مثبت نسبت به تلفّظ صحیح کلمات در سخن گفتن به زبان فارسی و رشد واژگان
-         نگرش مثبت نسبت به اعضای بدن
-         علاقه به رعایت بهداشت
-         علاقه به تغذیه ی مناسب
-         شکوفایی فطرت خداجویی
-         علاقه به عبادات و آداب و رسوم مذهبی و دینی
-         علاقه به پیامبران ، ائمه ی اطهار و شخصیّت های دینی و ملّی
-         علاقه به دانستن فضایل اخلاقی از جمله نوع دوستی و احترام به دیگران
-         تقویت اعتماد به نفس
-         علاقه به شناخت محیط زندگی اجتماعی خود
-         علاقه به بروز عواطف و احساسات خود در عین تسلّط بر نفس
-         نگرش مثبت نسبت به رعایت مقرّرات و قوانین اجتماعی
-         مسئولیّت پذیری
 
نگرش ها ، عموماً مسایلی ارزشی هستند و بهتر است از طریق عمل خود نگرش ها را به کودکان بیاموزیم نه صرفاً با حرف.
مهارت (ذهنی و عملی):
 
مهارت هایی که می توانند کودکان در پایان دوره ی سنی به آن دست یابند عبارت اند از:
-         افزایش توانایی فراگیران به منظور استفاده از حواس ، برای شناخت محیط زندگی
-         افزایش توانایی فراگیران به منظور طبقه بندی پدیده ها ، برای شناخت بیشتر محیط زندگی
-         پرورش خلاقیّت
-         پرورش قدرت تمرکز
-         توسعه ی توانایی ادراک اشیاء در صورت های مختلف
-         توسعه توانایی استدلال
-         پرورش مهارت های زبان
-         درک مفاهیم مقدّماتی(علوم-ریاضی)
-         پرورش توانایی هماهنگی بین حرکات و اندام های مختلف بدن
-         رعایت نکات بهداشتی و ایمنی
-         پرورش ذوق هنری و حس زیبایی شناسی
-         تقویت توانایی ایجاد رابطه با دیگران
-         رعایت مقرّرات و قوانین اجتماعی
-         رعایت حقوق فردی و اجتماعی
 
 
چرا آموزش و پرورش در دوره پیش از دبستان اهمیت دارد؟
 
آموزش و پرورش در دوره پیش دبستان برای رشد کلی و همه جانبه ی کودک اهمیت دارد بویژه در موارد زیر: شش سال اولیه زندگی کودک سال هایی حساس هستند زیرا میزان رشد در این سالها نسبت به مراحل دیگر رشد، سرعت بسیار بیشتری دارد. پرورش کامل استعدادهای کودک، بویژه در این سالها، نیاز به محیطی محرک و برانگیزنده دارد. با افزایش مداوم تعداد مادران شاغل، گسیختن و وابستگی ها و نظام خانواده های سنتی، تنشهای روانی حاصل و نیز اشتغال والدین در خارج از محیط خانه، که حاصل الگوی زندگی کنونی است.
کودکان اغلب نمی توانند از منافع یک محیط محرک و برانگیزنده بهره مند شوند. کودکان مناطق محروم بویژه از این نظر محرومیت های بیشتری را متحمل می شوند والدینی که بی سواد هستند، توانایی تعامل موثر و مفید با کودکان خود را ندارند و نمی توانند به رشد مطلوب و مناسب گفتار و مهارتهای شناختی کودک خود کمک کنند. یک برنامه آموزش و پرورش مناسب در این دوره، تجار بی محرک برای رشد ذهنی، زبانی، جسمی، اجتماعی و عاطفی کودکان فراهم می آورد. و کودک را در ساختن مبنایی قوی برای سهولت رشد بعدی و بارور کردن استعدادهای کاملش  کنند.
·        آموزش و پرورش در دوره پیش از دبستان به عمومیت و جامعیت و آموزش و پرورش ابتدایی نیز کمک می کند. یک برنامه آمادگی برای مدرسه کودک فراهم می کند، یعنی او را با مفاهیم و مهارتهای گفتاری و جسمی که برای یادگیری خواندن و نوشتن و حساب کردن در کلاس های ابتدایی ضروری هستند، آشنا و از این نظر آماده می کند. همچنین به رشد قابلیت ها و شایستگی های دیگر کودک کمک می کند، مانند سازش با کودکان دیگر، پیروی از برنامه های عادی روزانه، یادگیری، ساکت نشستن و تمرکز کردن بر فعالیتها در یک دوره زمانی خاص، طولانی تر شدن مدت توجه و مواردی از این قبیل همه ی مهارتها و شایستگی ها به سازگاری کودک سالهای اولیه ی مدرسه کمک می کند. این آمادگی ها تا حدودی به کاهش تعداد مردودی، افت تحصیلی و شکست در سطوح مدرسه کمک می کند.
 وقتی کودکان خردسال به مراکز آموزش و پرورش دوره پیش از دبستان راه می یابند، خواهران بزرگتر آنها نیز آزادی بیشتری دارند و بدون نگرانی برای سرپرستی و مراقبت از آنها می توانند در مدارس عادی حضور پیدا کنند. بنابراین، آموزش و پرورش دوره پیش از دبستان به طور غیر مستقیم تاثیر مثبتی بر ورود به مدارس دختران خواهد داشت.
.تأثیر آموزش و پرورش پیش از دبستان بر رشد شناختی وهوشی کودکان
طبق تحقیقات انجام یافته در دانشگاه های معتبر دنیا از جمله در نیو یورک تأثیر محیط های غنی تربیت بر رشد در سال ها ی اولیه حیات کودک انکار ناپذیر است ؛این آموزش ها باعث رشد کرتکس مغز می شود وشیار های آنرا عمیق تر می کند وباعث افزایش وزن آن میشود همچین قطر رگ هایی که خون را به کرتکس مغز می فرستند می نماید و حجم سلول های ترشح شده  آنزیم حافظه ساز را افزایش می دهد در نتیجه مغز تقویت شده ویاد گیری آسان تر انجام می شود .
بر اساس تحقیقات عموم محققان دوران کودکی برای رشد هوش بسیار ضروری است وچنان چه آموزش ها ومحرک های لازم ومناسب در این دوره ارائه نگردد در دوره های بعدی محرکات وآموزش ها تأثیرات کمتری در تغییر پذیری فرد داشته وبا تلاش هایی که به منظور جبران به عمل آید فقط 50٪ فرصت از دست رفته قابل جبران خواهد بود .(از نشریه ی استا ندارد سازی مهد کودک های ایران )
برنامه های آموزشی دوره پیش از دبستان:
  برنامه ی پیش دبستان اساساً به جای تأکید بر محتوا (فعّالیّت محوری) است یعنی بازی ، قصه ، شعر ، کاردستی ، نقّاشی ، مشاهده ، بحث و گفت و گو ، گردش علمی ، اجرای آزمایش و نمایش خلاق فعّالیّت های آموزشی را تشکیل می دهد. برنامه ی پیش دبستان در هم تنیده است یعنی به جای آموزش مستقیم و موضوع محور رشته های علمی مانند ریاضی ، علوم ، زبان آموزی و ... آن هم جدا از یکدیگر ، اساس کار بر فعّالیّت فراگیران متمرکز بوده و آن ها از این طریق  اطلاعات مورد نیاز رشته های مختلف را کسب می نمایند. تأکید برنامه های پیش دبستان در استفاده از بسته های آموزشی است. به عبارت دیگر ، منابع متعددی از قبیل ، کتاب راهنمای مربی ، وسایل مورد نیاز ، برگه های کار عملی کودک و .... در اختیار مرکز قرار می گیرد. بر برنامه ی درسی تأکید می شود. یعنی مبنای عمل مرکز آموزشی ، کل برنامه ی درسی است نه یک رسانه محض مثل کتاب. در برنامه ی پیش دبستان ، می بایست به فرهنگ بومی ، محلی توجه شود.  
تاثیر آموزش های پیش ازدبستان بر رشد وسازگاری اجتماعی کودکان
کودکان در این سنین علاقه بیشتری به ارتباط بابزرگتر هانشان میدهند. شرایط اجتماعی امروزی از نظر نوع سکونت ،تعدادافرادخانوار ومحدوده های شغلی واجتماعی والدین دراین زمینه موثر است . آموزش های این دوره میتواند آمادگی رشدرادر دوره ابتدایی تسهیل کند.کودکانی که ازآموزش قبل ازدبستان برخوردار بوده اندازنظرمهارت های کلامی ودستیابی به تجارب دست اول به هنگام بازی وفعالیت ازسایرکودکان رفتارجامعه پسنده تری ازخودنشان میدهند.به طورکلی میتوان گفت آموزش قبل ازدبستان برسازگاری عاطفی واجتماعی کودکان بطور چشمگیری موثر می باشد.(فصل نامه ت ، ت شماره 52-4)
در مشاهده ی تعامل بین مربی  ودانش آموزبه این موارد می تواند مورد توجه قرار گیرد   :
- مربی با کلام تمایل خود را برای کمک به دانش آموز نمایان می کرد .
-مشکل وپرسش دانش آموزان را در باره ی تکلیف در اکثر موارد پاسخ میداد
- تکالیف دانش آموزان را به صورت فردی باز بینی می کردند   .
- از وسایل کمک آموزشی به نسبت این سن کمتر استفاده می کردند .
- یشتر از تشویق های کلامی استفاده می شد .
- محتوارا بیشتر تکرار می کردند.
-  با رفتار غیر کلامی دانش آموزان را در ادامه بحث هدایت می کردند .
- محور های برنامه های روزانه آنها به طور کامل تدارک دیده نشده بود که لاجرم بعضی موارد آموزشی ومهارتی وشناختی و.....در این سن مورد غفلت واقع می شد.
- مربیان چندان از بنیه ی علمی برخوردار نبودند وکتاب های در خصوص ارتقای ای بنیه مشاهده نشد .
در یک جمعبندی می توان گفت اهمیت این مقطع هنوز در مراکز شهرستانی با دیدگاه سنتی که ،پیش دبستانی مقدمه ای برای دبستان است حاکم است وهیچ نظارتی هم در این خصوص صورت نمی گیرد.   
انجام تست نگهداری ذهنی پیاژه در مهد کودک دریا و الزهرای
آموزش و پرورش پارس آباد
.
نگهداری ذهنی ، بخش به بخش ، همراه با نا همطرازیها یعنی با فواصل زمانی از یکدیگر شکل می گیرد پیاژه این ها را افقی می نامد که :
مراحل نگهداری :
مرحله اول ) عدم نگهداری ذهنی  ؛ دراین مرحله جواب های کودک براساس ادراک فوری اواست ، کودک در هرزمان توجه خودرا تنها بریک بعد متمرکز میکند امادر طول زمان ازبعدی به بعد دیگر میگذرد وهمین امر تناقضاتی به وجود می آورد که به دلیل ناتوانی درهماهنگ ساختن روابط به حل آنها نایل نمی آید.
لوازم تست : دوگلوله خمیر به رنگ های مختلف
روش اجرا :
درابتدا از(هانیه مراد زاده – مقطع پیش دبستانی – کلاس خانم فیروزی ) خواسته شد که 2 گلوله رابه یک اندازه درآورد .
سپس از او خواسته شد یکی از این خمیرها را به شکل دیگری در آورد ،از او
سوال شد که اندازه کدام یک بیشتر است ؟ جواب (گلوله ای که پهن تر است
را بزرگتر دیده و آن را نشان می دهد )
  بعد از درست کردن شکل های گوناگون از خمیر ، نگهداری از بعدهای طولی
 عرضی وارتفاع چندین بار آزمایش گردید – این آزمایش در همان مهدکودک در مورد آریا شهباز زاده اجرا شد که همان نتایج عاید شد)
هانیه در این مقطع سنی به مرحله نگهداری ذهنی دست نیافته ، او تصور می
کند که دگرگونی شکلی یا وضعیت فضایی یک شی به تغییر خصیصه های
فیزیکی آن می انجامد .
این تست با مراحل بالا در خصوص نگهداشت ذهنی در مهد کودک دریا نیز با 1- سحر قولی 2-  محسن قربان زاده اجرا گردید ونتایج مشابه عاید گردید .                
مرحله دوم ) رفتار بینابین ؛ کودک بیش ازمرحله قبل بادرنظرگرفتن دوبعد ،به صورت متناوب یاهمزمان متمایل است نگه داری ذهنی رادر پاره ای ازموارد  می پذیرد ودربرخی دیگر نمی پذیرد دروضعیت های ساده به نگهداری ذهنی نایل میشود اما درجنبه های ادراکی مساله اغراق آمیز یاابراز تردید به پاسخ های وی شود به عدم نگهداری ذهنی باز می گردد .
مرحله سوم )نگهداری ذهنی ؛ کودک این مرحله رادربرابر هرآزمون بلافاصله نشان می دهد که واجد نگه داری ذهنی است وی چنین می پندارد که دگرگونی ها فقط جنبه ظاهری دارند وتعیین خواص فیزیکی معینی نمی انجامد ودرآخرین تحلیل به کمک یکی ازاین پاسخ ها خود راتوجیه می کند .
)اصل این همانی )این باز همان است) قبلا نیز همان بود ،چیزی بر آن افزوده نشده است )جبران :تغییری دریک بعد باتغییرمناسب باآن بعددیگرجبران شده است مثلا شکل 1 طویل تر است ولی درعوض باریکتر است
 
شکل1) 
شکل 2)
بازگشت پذیری:این همان است می تواند به وضع اولی برگردانده شود.
برنامه ها در مهد کودک:
با توجه به برنامه ی این مرکز در پارهای از موارد اشکال هایی بر آن وارد است که برای برسی ومقایسه ی آن چند نکته از وینتا کول ترجمه ی مفیدی در خصوص برنامه در این مقطع  که باید تعدل در موارد ذیل را داشته باشد  بیان می شود :
هر برنامه روزانه باید به طریقی طراحی شود که تعدل را در موارد زیر را منعکس کند فعالیت های فردی وگروهی "  "  محیط آزاد وبسته "   " فعال وآرام "  "  فعالیت های آزاد وسازمان یافته یا هدایت شده فعالیت های شکوفا کننده وهمه جانبه ی رشد
برنامه این مراکز حالت کلیشه ای داشته ووموار د فوق در آن رعایت نشده است ،تکالیف جانبی از جمله آموزش زبان انگلیسی با توجه به دو زبانه بودن منطقه برآنان تحمیل شده که برنامه های اصلی آنان را تحت شعاع قرارمی دهد 
برنامه پیشنهادی روزانه 4 ساعتی در دوره ی پیش دبستانی 
 
ساعت
صبح
فعالیت ها
8:45-8:30:
صبح
خوشامد گویی وبازرسی وضعیت نظافت کودکان
9  -   8:45
"
دعا ونیایش
  9:15-    9    
"
بحث وگفتگوی آزاد
9:15   -9:35
"
فعالیت های شناختی یا گفتاری
10:50-10:5
"
بازی در فضای باز
11:20-10:50
"
شست ووی دست ها وتنفس واستراحت
11:50-11:20
"
بازی آزاد در محیط بسته ودر گروه های کوچک همراه با فعالیت های خلاق
12:22-11:50
"
قصه گویی وسرود خوانی وقافیه سازی نمایش های خلاق یا حرکات موزون
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 یک برنامه ی پیشنهادی برای یک مهد کودک فرضی
هدف :پرورش حس مسئولیت پذیری در کودکان مرز سنی 6سال
محتوا:در باره ی این هدف با توجه به به ایجاد این مهارت ویا نگرش مثبت به این امر می توان تکالیفی را در محیط های گوناکون در نظر گرفت مانند
فعالیت های داخل کلاسی وخارج کلاسی  (علوم ،محیط زیست و...)
-کارهایی ازقبیل تهیه چند وسیله برای کار علوم در کلاس
 -یا نگهداری بعضی از وسایل کلاس وکمک دانش آموزان به معلم  در کاهای کلاسی  و...تجربه های ملموس ودر حد اندازه بچه ها ای امر را تقویت کرد
- در خانه نیز با کمک در کارهای خانه از قبیل آوردن آب برسفره ویا خریدن وسایل از خواربا فروشی محل این امر را تقویت کرد
-تهیه ی قصه ها وداستان های ناتمام در مورد مسئولیت پذیری وعدم مسئولیت پذیری و درک عواقب این امور توسط دانش آموز
-کشیدن نقاشی هایی در ارتباط با انجام کارهای خود در خانه توسط بچه ها
-ترتیب دادن یک فعالیت خارج کلاسی برای جمع آوری وتمیز کردن حیاط مهد کودک
استفاده از اشعار وموسیقی های در ارتباط با موضوع و.....
تهیه ی شرح وظایف روزانه آنها ونقد وبررسی کارهای خود در این خصوص در فعالیت های گفت گو های آزاد .
راهبرد های یاد دهی ویادگیری :
-اسفاده از بازی هایی در حیاط مهد با در داخل کلاس
-استفاده از قصه هایی که نتیجه ان احساس تکلیف نمودن کودک برای کارهای خود ویا دیگران و جامعه باشد .
-استفاده از یک نمایش خلاق در خصوص کارهای کودک که در خانه به مادر شان کمک کرده اند .
-باکارهای عملی و روش های فعال می توان این  آیتم را در کودکان تقویت کرد .
در این مهد کودک ها برنامه ی منسجم که این آیتم ها را با برنامه دنبا ل نمایند مشاهده نشد ولی درکتاب های تدریس شده و قالب فعالیت های کلی وبازی های آنها این آیتم ها دیده می شد
 
آزمون آدمک ( گودیناف)تست هوش ( سن اجرا: از 3 تا 13 سال) 
آزمون ترسیم آدمک یکی از آسانترین ، عملی ترین وجهانی ترین آزمونهای تصویری است . این آزمون به وسیله عده زیادی کد گذاری شده است که مهمترین آنها کار خانم آمریکائی فلورانس گودینافFlorence Goodenough است که در سال 1920 در ایالت نیوجرسی آمریکا روی چهار هزار کودک آنرا آزمایش نمود . در فرانسه نیز دکتر فای Fay در این زمینه کار کرده است .
هدف:
مهمترین هدف آزمون ، تعیین درجه هوشمندی سن عقلی و بهره هوشی کودک است . همچنین این آزمون را زمانی  به کار می بریم که آزمونهای هوشی دیگر مقدور نیست و می خواهیم هر چه سریعتر درباره درجه هوشی کودک به نتیجه برسیم . علاوه بر این ، اطفالی که زبان نمی دانند و قادر به سخن گفتن نیستند بهترین ابزار سنجش این آزمون می باشند
دستور اجرا:
اجرای آزمون ساده است . به کودک گفته می شود : " یک آدم ترسیم کن  و هر چه می توانی آنرا زیبا و خوب بکِش " ، اضافه می نمائیم زمان این کار هر چقدر طول بکشد اشکالی ندارد.
نکاتی که در عمل و ارزیابی باید رعایت کرد :
1.  برای ترسیم بهتراست یک مداد سیاه  یا یک خودکار راحت و روان دراختیار کودک بگذاریم . با مداد رنگی به دشواری می توان رسم کرد و اجزاء را تشخیص داد .
2.    اگر نقاشی با مداد رنگی کشیده شود ، شرایط دیگری برای ارزیابی لازم است که باید رعایت شود .
3.    کاغذ برای رسم نقاشی کودک باید حداقل 30 × 21  باشد .
4.    اجازه بدهید کودک چند تصویر بکشد ، سپس  بهترین و کاملترین را برای نمره گذاری انتخاب کنید .
5.  اگر نتایج چند بار کشیدن آدمک با یکدیگر فرق داشت نشان ناراحتی های دیگری در کودک است که باید به متخصص مسائل روانی یا روان درمانی مراجعه کرد .
روش نمره گذاری
الف: برای هر یک ازاجزا آدمک در صورتی که توسط کودک ترسیم شده باشد یک نمره منظور فرمائید. به شرح ذیل :
1. سر وجود داشته باشد .
2. پا کشیده شده باشد .
3. دست کشیده شده باشد . ( یک یا هر دو دست)
4. بدن کشیده  شده باشد .
5. طول بدن طویل تر ازعرض آن باشد .
6. شانه ها کشیده شده باشد .
7. بازوها و پاها به تنه چسبیده شده باشند .
8. پاها به تنه و دستها به تنه در نقاط واقعی خود چسبیده شده باشند .
9. گردن کشیده شده باشد .
10. دنباله گردن به سر و تنه مربوط باشد .
11. چشمها کشیده شده باشد .
12. بینی کشیده شده باشد .
13. دهان کشیده شده باشد .
14. دو لب دیده شود .
15. سوراخها یا حفره های بینی کشیده شده باشد .
16. موها کشیده شده باشد . ( جزئی ترین مقدار مو)
17. موها کامل کشیده شده باشد .
18. علامتی از لباس کشیده شده باشد .
19. دو قطعه لباس کشیده شده باشد .
20. تمام بدن پوشیده از لباس باشد .
21. چهار قطعه لباس مشخص باشد . ( کراوات ، کلاه ، جوراب ، کفش ، پیراهن ، کت و شلوار )
22. لباس رسمی یا یونیفورم باشد . ( یونیفورم مدرسه هم نمره می گیرد )
23. انگشتان کشیده شده باشد . ( هر اثری از انگشت کافی است )
24. تعداد انگشتان درست باشد .
25. شکل و قواره انگشتان درست باشد .
26. شست متمایز باشد .
27. دست متمایز ازانگشتان باز باشد. ( کف دست کشیده شده باشد.)
28. بازوها کشیده شده باشد .
29. زانو کشیده شده باشد .
30. تناسب سر نسبت به بدن مراعات شده باشد .
31. تناسب بازوها و دستها نسبت به بدن حفظ شده باشد .
32. پاهای متناسب ، کشیده شده باشد .
33. کف پا متناسب باشد .
34. پاها متمایل به بالا نباشند .
35. دستها و پاها دو بعدی کشیده شده باشند .
36. پاشنه کفش یا پاشنه پا کشیده شده باشد .
37. هماهنگی خطوط کلی حفظ شده باشد . ( دست نلرزیده باشد)
38. هماهنگی خطوط کلی و جزئی حفظ شده باشد . ( نقاشی دقیق باشد)
39. هماهنگی خطوط سر ( موها و دور سر به دقت کشیده شده باشد)
40. هماهنگی خطوط تنه حفظ شده باشد .
41. هماهنگی خطوط دستها و پاها حفظ شده باشد .
42. هماهنگی خطوط چهره حفظ شده باشد .
43. گوشها کشیده شده باشد .
44. تناسب گوشها حفظ شده باشد .
45. مردمک چشم کشیده شده باشد .
46. تناسب چشم حفظ شده باشد .
47. در تصاویر نیمرخ و تمام رخ ، چشم دارای حالت باشد.
48. چانه و پیشانی هر دو کشیده شده باشد .
49. برآمدگی شانه در تصویر نیمرخ معلوم باشد .
50. نیمرخ ناقص باشد . ( یعنی تنه و نیمرخ ناقص)
51. نیمرخ باشد .
روش محاسبه:
1.    نمرات داده شده را باهم جمع کنید . ( مجموع از 51 بیشتر تجاوز نمی کند)
2.    با استفاده از جدول مخصوص ( جدول شماره 1) نمره خام ، تبدیل به سن عقلی می شود . از رابطه زیر بهره هوشی کودک به دست می آید.
3.    اگر نمره خام آزمونی بر فرض مثال 40 باشد در جدول تبدیل نمرات ، ( جدول شماره 1 ) نمره خام را پیدا کرده و سن عقلی کودک را که 13 می باشد، استخراج می کنیم. ( این نمره سن عقلی کودک است) سپس 13 ( که سن عقلی کودک است) را در عدد 12 ( ماه) ضرب می کنیم. ( هر سال 12 ماه دارد)
سپس سن تقویمی آزمونی را محاسبه می کنیم . اگر آزمودنی به عنوان مثال 10 سال و 3 ماه داشته باشد 10 را ضربدر 12( هر سال 12 ماه دارد) بعلاوه 3 ( ماه) می کنیم نمره بدست آمده سن تقویمی کودک می باشد. حاصلضرب صورت و مخرج را در هم تقسیم کرده وضربدر 100 کرده و بهره هوشی آزمودنی بدست می آید . بدین صورت :
    IQ  = 13 * 12  * 100 = 126
  3+12*10        
4.  سپس نمره به دست آمده را در طبقه بندی هوشی ( جدول شماره 2) پیدا کنید ،  بهره هوشی کودک مشخص می گردد. 
" جدول تبدیل نمرات خام به سن عقلی "
جدول شماره 1
 
نمره خام
سن عقلی
نمره خام
سن عقلی
نمره خام
سن عقلی
نمره خام
سن عقلی
1
3-3
11
9-5
21
3-8
31
9-10
2
6-3
12
0-6
22
6-8
32
0-11
3
9-2
13
3-6
23
9-8
33
3-11
4
0-4
14
6-6
24
0-9
34
6-11
5
3-4
15
9-6
25
3-9
35
9-11
6
6-4
16
0-7
26
6-9
36
0-12
7
9-4
17
3-7
27
9-9
37
3-12
8
0-5
18
6-7
28
0-10
38
6-12
9
3-5
19
9-7
29
3-10
39
9-12
10
6-5
20
0-8
30
6-10
40
  -13
 
 
 
 
 
 
51
بالاتر از 13 سال
 
" جدول شماره 2 "
طبقه بندی از لحاظ هوش
معادل هوش
نابغه
189-170
تیز هوش
169-150
پر هوش
149-130
باهوش
129-110
متوسط
109-90
مرزی
89-80
مرزی ضعیف
79-70
کودن
69-50
کالیو
49-25  
25-0
جمعبندی و نتیجه گیری  :
هدف آموزش و پرورش در دوره ی پیش دبستان رشد همه جانبه ی کودکان است. لذا برنامه های دوره پیش از دبستان ، باید فعّالیّت ها و تجربه هایی باشد که به رشد کودک کمک نماید. اهداف دوره ی پیش دبستان در سه مرحله ی حیطه ی دانش ، مهارت و نگرش عنوان می شود.
اهداف کلی دوره پیش دبستانی
1-     ۱- پرورش قابلیت های جسمانی و ذهنی، هماهنگ سازی و رشد مهارت های حرکتی کودکان.
2-    ۲-  کمک به رشد عاطفی کودکان، افزایش حس اعتماد به نفس، درک شرایط محیطی و تقویت درک زیباییها.
3-     ۳- فراهم ساختن زمینه علاقه و احساس شادی از مشارکت در فعالیت های گروهی.
4-     ۴- تقویت علاقه به ارزش های دینی، اخلاقی و هویت ملی.
5- ایجاد رفتارهای مطلوب فردی واجتماعی در کودکان متناسب با سن آنان.
6اصل مهم در تربیت این دوره عبارتند از :
1-اصل کودک محوری
اصل محوریت رویکرد کل نگر
 ،اصل انعطاف پذیری برنامه ها
 ،اصل محوریت بازی
،اصل محوریت رویکرد ارتباطی در گزینش محتوا
اصل تلقی زبان آموزی به عنوان تدارک فرصت های یادگیری
پاره ای از فرضیه هایی که باید در برنامه های آموزش و پرورش کودکان پیش از دبستان باید پذیرفت از این قرار است : رشد نتیجه ی عمل یادگیری و رسش است . کودکان از نظر توانایی ها و علایق و نیاز هایشان متفاوتند . در گروههای متجانس سنی کودکان نیز  ممکن است  تفاوت های فردی وجود داشته باشد . یادگیری کودکان خرد سال به هنگام مشغول شدن در روند تعاملی افزایش پیدا می کند . دوره ی اولیه ی کودک دوره ای حساس برای رشد شایستگی های ارتباطی کودکان است یعنی شایستگی در ابراز خود و شناخت و درک دیگران . کودکان نه تنها از طریق یادگیری شفاهی بلکه از طریق پژوهش فعال و دست ورزی در محیط خود رشد می کنند بنابرین «بازی و فعالیت »بهترین راه یادگیری محسوب می شود
پیشنهادات :
اهم مواردی که در این دوره باید مد نظر مدیران آموزش و پرورش قرار گیرد از این قرار است :
1-غنی کردن محتوای برنامه ها ی دوره ی پیش از دبستان و تنوع محتوا از نظرسطح دشواری و در نظر گرفتن شرایط منطقه جغرافیایی و فرهنگی کشور
2-جذب و بکارگیری نیروهای متخصص و موظفی از آموزش و پرورش و ایجاد دوره های تخصصی ضمن خدمت برای ای نیروها
3-کم کردن تراکم کلاس ها و نضارت این آنوزش ها توسط مشاو و روان شناس و...
4-تهیه تمهیدات لازم رفاهی و محیطی و و اعطاف بودن برنامه های این گروه
مـــــــــــــــــــــــــــنابع
1 . نشریه ی استا ندارد سازی مهد کودک های ایران
2-.(فصل نامه تعلیم و تربیت  ، شماره 52-4  وزارت آموزش وپرورش
 
3 سیف ،  علی اکبر .روان شناسی پرورشی، انتشارات آگاه ،تهران 1374
4- گنجی،  دکتر حمزه، روان شناسی عمومی ،انتشارات پیام نور
5-برنامه آموزش وپرورش در دوره پیشاز  دبستان وینتا کول ترجمه ی مفیدی
6- محتوای من یار مهربانم .-  تهیه و تنظیم آموزش عمومی استان اردبیل
7- زندی ،بهمن .زبان آموزی انتشارات سمت ، چاپ چهارم تهران 1385
 
 
تا چند سال پیش دوره پیش دبستانی اجباری نبود و کودکان در ۷ سالگی وارد دبستان می شدند اما هم والدین و هم کودکان در بدو ورود به دبستان دچار مشکلات زیادی بودند…خوشبختانه با پررنگ شدن نقش مراکز پیش دبستانی و آموزش مفاهیم و محتوای آنچه در این دوره به کودک آموزش داده می شود، این مشکل کمتر شده است. اما آیا رفتن به پیش دبستانی از نظر علم روان پزشکی برای کودک سودمند است؟ آموزش های دوره پیش دبستانی هدفمندند و به درد کودک می خورند؟ آیا ضرورت دارد والدین متحمل پرداخت هزینه های مراکز پیش دبستانی شوند؟ دکتر کتایون خوشابی، روان پزشک کودک و نوجوان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، به این پرسش ها پاسخ داده است.
آیا لازم است بچه هایمان را به پیش دبستانی بفرستیم؟
 
بله، گذراندن دوره پیش دبستانی، کودک را آماده می کند آماده برقراری روابط با دیگر همسالان و مربیان خود شود و زمینه یادگیری جدی در او به وجود آید. آموزش های پیش دبستانی برای سنین حدود ۶ سال لازم و ضروری است و خوشبختانه آموزش و پرورش و سازمان بهزیستی به اهمیت آن پی برده و آموزش هایی را برای این سنین در نظر گرفته اند. به همین دلیل است که تا حدودی حضور کودکان را در مقطع پیش دبستانی اجباری اعلام کرده اند و لازم است کودکان قبل از ورود به کلاس اول مهارت هایی را کسب کنند.
 
مگر بچه ها در مقطع پیش دبستانی چه چیز یاد می گیرند؟
 
در مراکز پیش دبستانی، زمینه یادگیری مفاهیم ریاضی، استدلال و زبان آموزی غیرمستقیم فراهم می شود. محور آموزش ها بازی است. یکی از مهم ترین مهارت هایی که باید در مقطع پیش دبستانی به بچه ها آموزش داده شود، مهارت های ظریف دستی است. برای تقویت مهارت های ظریف دستی، غیر از کار با وسایل گوناگونی که در بازار وجود دارد، (مثل خمیر و مهره) نقاشی کشیدن و ساخت اشکال هندسی هم به بچه ها آموزش داده می شود. بسیاری از والدین می گویند فرزند من علاقه ای به نقاشی کشیدن ندارد اما در آموزش های پیش دبستانی، بحث علاقه مطرح نیست و کودک باید تمرکز لازم برای نقاشی را پیدا کند تا مهارت استفاده از انگشتانش تقویت شود، بنابراین آموزش نقاشی در این دوران نه به صورت مستمر و جدی، بلکه به عنوان سرگرمی بسیار مهم است و کودک باید تشویق و ترغیب شود همراه با سایر کودکان نقاشی کشیدن را تمرین کند. لوحه نویسی و آشنایی با حروف و آشنایی با اعداد نیز باید به کودکان آموزش داده شود. رشد حواس پنج گانه، رشد حافظه و به خاطرسپردن، مهارت مشاهده، مهارت های طبقه بندی (طبقه بندی ۳ مفهوم شکل و اندازه و رنگ)، شناخت رنگ ها، مفهوم اشکال (شناخت اشکال هندسی)، مفاهیم بزرگ و کوچک، هم اندازه، بلند و کوتاه، سنگین و سبک، چاق و پهن و باریک، دور و نزدیک، مفهوم زمان (شب و روز بعدازظهر و غروب – قبل و بعد)، مفهوم دما (گرم و سرد)، خانه و خانواده، حیوانات و دوستی با آنها، ایام هفته، میوه ها و سبزی های فصلی، گیاهان، مفهوم ایمنی، وسایل نقلیه، آب و هوا، از جمله موارد دیگری است که در این مراکز آموزش داده می شود. علاوه بر اینها، در خیلی از پیش دبستانی ها، علاوه بر این آموزش ها، یک روز در هفته روز اسباب بازی نام گرفته و بچه ها می توانند اسباب بازی خود را از خانه ببرند و با هم بازی کنند. همان طور که بچه ها به آموزش نیاز دارند، به تفریح و سرگرمی نیز نیاز دارند. چون آموزش در کنار تفریح و سرگرمی موثر است.
 
یعنی ضروری است کودک در تمام کلاس هایی که در پیش دبستانی وجود دارد ثبت نام شود؟
 
ببینید، آموزش ها در مقطع پیش دبستانی در حد نقاشی ، لوحه نویسی، آشنایی با شکل اعداد و مفهوم اعداد، خمیربازی، زبان دوم و یک ورزش مانند ژیمناستیک است که تحرک و توانایی کودکان را افزایش دهد و مهارت تمرکز آنها را تقویت کند. اما برخی مراکز پیش دبستانی آموزش های دیگری هم دارند که فقط جنبه تجاری دارد و بسیاری از والدین خود را موظف به ثبت نام کودک برای یادگیری این آموزش ها می کنند. مشکل این است که در این صورت، بچه ها از هر نوع آموزشی زده می شوند و حتی برای کلاس اول انگیزه لازم را نخواهند داشت. از طرفی همه می دانیم مثلا آموزش موسیقی ای که در مهدها و پیش دبستانی ها داده می شود، کافی نیست و اگر والدین دوست دارند فرزندشان موسیقی یاد بگیرد، باید او را در کلاس های خصوصی یا گروهی خارج از محیط آموزشی پیش دبستانی ثبت نام کنند.
 
برخی مراکز پیش دبستانی، آموزش های جدی و وسیعی در حد کلاس اول دبستان به بچه ها می دهند. آیا این آموزش ها لازم است؟
 
لازم نیست بچه ها خواندن و نوشتن را پیش از مدرسه یاد بگیرند چون معمولا این خواندن و نوشتن بیشتر از اینکه اعتماد به نفس بچه ها را بالا ببرد، باعث غرور و ایجاد اعتماد به نفس کاذب در آنها و حتی والدین می شود. این کار انگیزه لازم را برای یادگیری در کودکان از بین می برد. علاوه بر این، خیلی وقت ها این کودکان را به عنوان بچه های بیش فعال نزد ما می آورند چون کنار همکلاسی هایی می نشیند که تازه از آموزش الفبا شروع کرده اند ولی برای آنها مطالب تکراری است بنابراین انگیزه لازم برای حضور در مدرسه را ندارند و شروع به بازیگوشی می کنند و این می تواند مشکل ساز باشد، چه برای خود بچه ها، چه خانواده و چه مربیان.
 
● هدف آموزش پیش دبستانی  عمده ترین هدف آموزش در این دوره آماده کردن کودکان برای ورود به دبستان است. آموزش مهارتهای اجتماعی نظیر بالا بردن سطح تعامل کودک با دیگر همسالان از جمله آموزشهای مهم دوران پیش دبستانی است. مهارتهای خودیاری شامل طرز صحیح غذا خوردن، پوشیدن و در آوردن لباس و رعایت نظافت هنگام رفتن به دستشویی به صورت مستقل، از دیگر مهارتهای زیربنایی است که کودک باید در این مرحله بیاموزد.  از سوی دیگر، آموزش اطلاعات عمومی نظیر مفاهیم( بالا، پایین- چپ، راست- کوتاه، بلند و...)، مشاغل، حیوانات، میوه ها، رنگها، وسایل نقلیه و... همچنین مهارتهای نوشتن مانند طرز صحیح گرفتن مداد از جمله مواردی است که کودک در این مرحله می آموزد.  ضمن آنکه، مهارتهای حرکتی ظریف مانند قیچی کردن کاغذ، کپی کردن اشکال، رنگ آمیزی و وصل کردن نقطه ها به هم و نیز مهارتهای حرکتی غیرظریف نظیر دویدن، پریدن، لی لی کردن، از پله بالا و پایین رفتن، چهار دست و پا راه رفتن و... نقش اساسی و مهمی را در یادگیری کودک در تمام مراحل تحصیلی او خواهد داشت.  سوال این است که کودکان در دوره پیش دبستانی تا چه اندازه با این آموزشها آشنا می شوند. اگر چه باید اذعان داشت با توجه به مشکلات مالی و پایین بودن دستمزد مربیان مراکز پیش دبستانی و مهد کودک، این قشر دلسوز، زحمت فراوانی برای آموزش کودکان متحمل می شوند. اما به نظر می رسد با وجود اهمیت آموخته های زیربنایی در این مقطع سنی، کمتر به این مهم توجه می شود.  در حالی که آموزش این مهارتها نیاز به مربیانی با تجربه دارد که علاوه برآشنایی با خصوصیات جسمی و روحی کودک، تجربه کافی جهت آموزش در این زمینه را داشته باشند.  چه بسا مربیانی به دلیل رعایت نکردن مراتب آموزشی از ساده به مشکل، مفاهیم را به صورت غیرعلمی به کودکان می آموزند. در چنین شرایطی کودک به دلیل نقص آموزش، احساس ناتوانی کرده و اعتماد به نفس او پایین می آید و در نتیجه از کار آموزش دلزده می شود.  اگر چه مربیان مهدهای کودک و مراکز پیش دبستانی تمام تلاش خود را برای بهبود آموزش به کار می گیرند اما در مواردی نداشتن الگوی مناسب و نا آشنایی با اصول روانشناسی، اغلب رابطه آنها را با کودک و خانواده دچار چالش می کند.  ● انتظار خانواده ها از سیستم آموزشی  « خانم نظری که خانه دار است و دو فرزند با فاصله سنی کم دارد، انگیزه اش را از فرستادن فرزندانش به پیش دبستانی چنین بیان می کند: از آنجا که نمی توانم همزمان از هر دو فرزندم مراقبت کنم و به آموزش هر دو برسم کودک بزرگتر را به پیش دبستانی فرستاده ام تا علاوه بر آموزش و تعامل با کودکان دیگر، بتوانم به فرزند دوم و کارهای منزل بهتر رسیدگی کنم.»  «خانم بهمنی، کارشناس اداره آموزش و پرورش نیز به عنوان یک مادر شاغل به گزارشگر ما می گوید: من از نظر نحوه آموزش مفاهیم مختلف به فرزندم مشکلی ندارم. تنها انتظارم از مربیان پیش دبستانی این است که به طور کامل مراقب فرزندم باشند. ولی همه مادران مانند من تخصص کافی برای این کار ندارند. بنابراین، بحث آموزش صحیح و دقیق چیزی است که باید در مراکز پیش دبستانی اعم از دولتی یا خصوصی مد نظر قرار گیرند.»  «خانم مقیمی، خانه دار نیز درباره توقعش از مراکز پیش دبستانی معتقد است: چون همین یک فرزند را دارد که سال آینده به کلاس اول می رود بنابراین انتظارش این است که آموزشهای پیش دبستانی، کودک او را برای ورود به مدرسه کاملاً آماده کند.»  البته این فقط توقع خانم مقیمی نیست، بلکه تصور اغلب والدین و حتی مادربزرگ و پدربزرگهایی است که از نوه شان مراقبت می کنند. آنها می خواهند مراکز پیش دبستانی علاوه بر اینکه به صورت اصولی آموزشهای لازم را به کودک ارائه می دهند با وی ارتباط عاطفی هم برقرار کنند تا محیط پیش دبستانی را بپذیرد و کم کم مهیای جدا شدن از مادر و حضور رسمی در دبستان شود.  «کامران پور، پدر بزرگ بازنشسته هم در خصوص اهمیت دوره پیش دبستانی اظهار می کند: از وقتی که نوه ما طفلی نوزاد بوده من و مادربزرگش در زمان غیبت مادرش از او مراقبت می کردیم. حالا او ۵ ساله است و پیشرفت علم و فناوری به سرعت بالا رفته، در نتیجه نوه مان هر روز سوالهای پیچیده تر و هوشمندانه تری از ما می پرسد که توان پاسخگویی صحیح به او را نداریم و نمی توانیم به رشد فکری و خلاقیت او کمک زیادی بکنیم. بنابراین بهتر است در دوره پیش دبستانی این آموزه های جدید را فرا بگیرد.»  «ف، سعیدیان، شاغل در یکی از بیمارستانها نیز معتقد است: افرادی نظیر من که مشغله کاری زیادی دارند، وقتی فرزندشان را به دست مربیان دوره پیش دبستانی می سپارند، انتظار دارند تمام اطلاعات مورد نیاز فرزندشان را به آنها بیاموزند و حتی والدین را هم راهنمایی کنند تا در زمینه آموزش مهارتهای مورد نیاز کودکشان در منزل بتوانند به آنها کمک کنند.»  ● آماده شدن برای ورود به مدرسه  این طور که از مجموع نظرهای والدین برمی آید، گویا انتظار آنها از آموزش دوره پیش دبستانی این باشد که فرزندشان را کاملاً آماده ورود به مدرسه کند.  حتی در این زمینه بعضی از والدین تا آنجا پیش می روند که تصور می کنند با ورود کودکشان به این دوره دیگر وظایف آموزشی و تربیتی خودشان کاملاً به اتمام رسیده و از هر نوع کمکی در این باره مبرا هستند. شاید به همین دلیل نیز وقتی فرزندی در دوران دبستان دچار مشکل آموزشی یا ارتباطی می شود، خطاب به مربیان یا مسؤولان مدرسه می گویند؛ ما که فرزندمان را به دوره پیش دبستانی فرستاده ایم پس نباید دیگر مشکلی داشته باشد!  این در حالی است که کارشناسان آموزشی تأکید می کنند، آموزشهای دوره پیش دبستانی وقتی مثمر ثمر خواهد بود که در منزل نیز توسط اولیا پیگیری شود و از این طریق تعامل بیشتری بین مسؤولان و آنها ایجاد گردد و در صورت مشاهده پیشرفت فرزندشان از مربی تشکر و در هنگام بروز مشکل رفتاری و ارتباطی یا دلزدگی از آموزش، مشکل را با مسؤولان آموزشی در میان بگذارند تا کودک بهره بهتری از این دوره ببرد.